Een tijdje geleden las ik in het plaatselijke krantje een artikel over spellengroep Deventer. Dat riep herinneringen op aan hoe ik als klein meisje bij mijn vriendinnetjes het liefst Cluedo deed of Galgje of één of ander bordspel. Het voornemen om eens bij de spellengroep mee te doen, was snel ontstaan. Er kwam echter telkens iets tussen, maar de werkelijke reden van mijn uitstelgedrag was dat ik het eigenlijk ook wel een beetje spannend vond om daar zomaar naar binnen te lopen. Vorige week woensdag vond ik dat ik toch maar eens een kijkje moest gaan nemen. Het was een mooie zomerse avond en ik ging op zoek naar het buurthuis van de Raambuurt.

Nieuwsgierig, maar ook wel een beetje zenuwachtig (wie tref ik aan, voel ik me er wel thuis, hoe gaat dat allemaal, etc etc) was ik stipt om 19 uur bij het buurthuis. Want, ‘inloop vanaf 19 uur’ had ik gelezen op internet. Twee licht verbaasde gezichten keken mij nieuwsgierig aan ‘kom je voor de spellen?’ Waarop ik antwoordde ‘ja, dat is toch hier?’. Dat klopte, maar de inloop vanaf 19 uur bleek in de praktijk meestal neer te komen op het inrichten van de zaal en het binnendruppelen van spelletjesspelers rond 19.30 uur. Het was erg leuk, overigens, de spellenavond. Een diversiteit aan leuke mensen; een prettige, vriendelijke, open sfeer en ik voelde me er welkom! Gisteravond was ik er weer en ik heb weer een erg leuke avond gehad.

In het half uurtje dat ik buiten van de zon zat te genieten en te wachten op de rest van de groep, mijmerde ik zo wat voor me uit. Fascinerend hoe elke groep zo z’n eigen cultuur creëert. Onbewust, gewoon door mensen bij elkaar te zetten en iets te gaan doen. Daarin ontstaan als vanzelf manieren van omgaan met elkaar, (onuitgesproken) overeenstemming over wat belangrijk gevonden wordt en welk gedrag daarbij hoort. Als nieuwkomer maak je ook een inschatting of het je aanspreekt, of je je er lekker voelt. Iedere cultuur trekt mensen aan die in het plaatje passen. Zo houdt het zichzelf ook in stand en verankert het zich dieper in een groep of een organisatie.

Bedoel ik daarmee te zeggen dat cultuurverandering onmogelijk is? Ja en nee.

Laat ik beginnen met waarom je cultuur niet kunt veranderen. Zoals ik hierboven al schreef, is cultuur diep verankerd in een organisatie. Het bestaat uit een complex geheel van in elkaar grijpende uitgesproken, maar vooral onuitgesproken interpretaties. Interpretaties over geldende waarden, over gedrag en hoe je met elkaar omgaat, over onderliggende opvattingen, over wat wel en niet hoort, over hoe de wereld eruit ziet, over hoe de organisatie idealiter zou moeten functioneren, over dat wat wèrkelijk belangrijk is.

Laten we nu eens een gedachte-experiment doen, waarin we een organisatie beschouwen als mens. Dat wat we cultuur noemen, wordt dan ineens de persoonlijkheid, het typische gedrag en het karakter. Kun je dat veranderen? Je karakter? Nee. Betekent dat dat ontwikkeling onmogelijk is? Dat nou ook weer niet.  Een mens kan zich ontwikkelen. Bijvoorbeeld iemand die het belangrijk vindt om zich aan regels en afspraken te houden, kan leren om af en toe een steekje te laten vallen. Hij (of zij) zal echter nooit iemand worden die altijd de kantjes eraf loopt. Voel je het verschil?

Zo werkt dat ook bij organisatiecultuur. Sommige organisatieculturen zijn erg gericht op regels en procedures. Een gemeente is daarvan een goed voorbeeld: het grootste deel van de dienstverlening bestaat uit het uitvoeren en toepassen van wetgeving. Tegelijkertijd hoor je in veel overheidsorganisaties dat ze klantgericht willen zijn. Als ik klantgerichtheid uitleg als luisteren naar de klantvraag en daarin voorzien, dan is een dergelijke cultuuromslag bij een gemeente onmogelijk. Simpelweg omdat dat niet past bij de aard van de organisatie en de taak die ze uit te voeren hebben. Moeten we dan maar ophouden over klantgerichtheid binnen gemeenten? Dat denk ik niet, want… Het is heel goed mogelijk om de gemeentelijke taak naar behoren uit te voeren en daarin tegelijkertijd mee te denken met de burgers of instanties die bij haar aankloppen, goede doorverwijzingen te geven of binnen het gegeven kader mee te denken met oplossingen etc. etc.

Daarom: stop met anders te willen zijn dan je bent. Koester de kwaliteiten en waarden waar je over beschikt. Leer omgaan met waarden die je wel belangrijk vindt, maar die strijdig lijken met je kern. Je zult zien dat als je dit met respect en op een goede manier vorm geeft, dat de cultuur zich dan ontwikkelt in de richting die je wenst.

Sylvia van Opijnen

http://www.bezielinginbedrijf.nl

Ik breng beweging in teams die een organisatie- of cultuuromslag moeten maken,

waardoor de nieuwe situatie met speels gemakt wordt bereikt.